Jaka jest przyszłość twórczości w erze sztucznej inteligencji i błyskawicznego rozwoju technologii?

Tematem zajmują się ZAiKS Lab i Politechnika Warszawska, które kilka miesięcy temu zawarły strategiczną współpracę. Jej celem jest łączenie wiedzy prawniczej, naukowej i technologicznej. Mamy już pierwsze działania i efekty.

Porozumienie dotyczy współpracy w obszarze związanym z nowymi technologiami, w tym szczególnie z rozwojem sztucznej inteligencji, która coraz silniej oddziałuje na sposób tworzenia, eksploatacji i ochrony utworów artystycznych. Zakłada podejmowanie wspólnych inicjatyw edukacyjnych, badawczych i promocyjnych, a także wspieranie działań sprzyjających lepszemu zrozumieniu i wdrażaniu rozwiązań zgodnych z przepisami prawa autorskiego.

Porozumienia obejmuje m.in. organizację wydarzeń branżowych, realizację analiz eksperckich, a także działania wspierające rozwój programów kształcenia i aktywność studentów oraz młodych badaczy. 

Realizację porozumienia, podpisanego przez Dyrektora ds. Rozwoju Stowarzyszenia Autorów ZAiKS Pawła Michalika i Prorektora ds. Rozwoju Politechniki Warszawskiej prof. Adama Woźniaka, koordynują dr inż. Mateusz Modrzejewski (Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych PW, Instytut Informatyki), Agnieszka Samitowska (ZAiKS) i Daniel Świerczewski (ZAiKS).

Głos twórców i naukowców

– ZaiKS, widząc olbrzymi trend rozwoju narzędzi AI, w tym również tych mocno dotykających Twórców oraz procesu twórczego, widzi pilną potrzebę edukowania i budowania zrozumienia tego zjawiska – mówi Daniel Świerczewski. – Twórcy potrzebują rozumieć, chcą wiedzieć i chcą świadomie podejmować decyzje, jakie technologie budują warsztat Twórcy na początku ery AI. Jest to możliwe dzięki połączeniu sił Stowarzyszenia (Twórcy, repertuar, znajomość rynku praw autorskich i wykorzystanie twórczości) z Politechniką Warszawską (naukowe podejście, zrozumienie mechanizmów, kreowanie rozwiązania, testowanie hipotez i oddzielanie magii od faktów). Jednocześnie liczymy, że etyczne podejście i zrozumienie roli Twórcy, jakie wspiera ZaiKS, pozwoli w świecie nauki i technologii wskazać wagę i krytyczność pierwiastka ludzkiego.

– Dostrzegamy istotny potencjał w systematycznym rozwijaniu relacji ze środowiskiem akademickim i studenckim – wskazuje Agnieszka Samitowska. – Naszym celem jest przybliżanie osobom znajdującym się na wczesnym etapie rozwoju zawodowego realnych wyzwań, z jakimi mierzy się nasza branża, w szczególności organizacje takie jak ZAiKS. Jesteśmy przekonani, że środowisko studenckie skupia wiele utalentowanych i ambitnych osób, które w przyszłości mogłyby zasilić struktury naszej organizacji. 

– Wspólnie z Mateuszem Modrzejewskim opracowaliśmy zadanie zaliczeniowe osadzone w obszarach kluczowych dla działalności ZAiKS, a w dalszej perspektywie planujemy również organizację hackathonu – dodaje Agnieszka Samitowska. – Naszym zamiarem jest pobudzanie ciekawości poprzez prezentowanie złożonych wyzwań, uświadamianie interdyscyplinarnego charakteru zarządzania prawami autorskimi – znajdującego się na styku analityki danych i finansów – oraz podkreślanie wysokiego stopnia jego złożoności technologicznej.

– Rozwój sieci neuronowych i innych technik sztucznej inteligencji ma ogromny wpływ na środowiska twórcze i artystyczne – przypomina dr inż. Mateusz Modrzejewski. – Z perspektywy naukowej niezwykle interesującym zagadnieniem jest to, jak modele reprezentują wzorce wyuczone na danych muzycznych, jakie niosą ze sobą ryzyka, błędy, uprzedzenia i halucynacje oraz jak mierzyć jakość, oryginalność i atrybucję generowanych treści. Z drugiej strony – w ostatnich dniach widzieliśmy już viralowe fale „slopu”, czyli generowanej przez AI „paszy” na serwisach streamingowych w Polsce – uważamy, że bardzo ważne jest projektowanie i wdrażanie rozwiązań, które umożliwiają transparentne wykorzystanie narzędzi AI.

Razem w jednym celu

Jak w praktyce wygląda współpraca Politechniki Warszawskiej i ZAiKS-u?

Dzięki niej nasz student inż. Tomasz Sroka wziął udział w konferencji ISMIR 2025 w Daejeon w Korei – najważniejszym na świecie wydarzeniu naukowym poświęconym sztucznej inteligencji w muzyce. Tomasz zaprezentował tam pracę „Evaluating Fake Music Detection Performance Under Audio Augmentations” zespołu z Instytut Informatyki PW, dotyczącą odporności modeli wykrywających muzyczne deepfake’i. W badaniu pokazano, że nawet najnowsze detektory tracą skuteczność już przy niewielkich zniekształceniach sygnału (augmentacjach audio) oraz mają bardzo ograniczoną zdolność uogólniania na nieznane generatory muzyki. Pracami kierował dr inż. Mateusz Modrzejewski.

– Przez tydzień miałem okazję bezpośrednio rozmawiać z czołowymi przedstawicielami dziedziny, których wcześniej znałem jedynie z list autorów pod tytułami rożnych artykułów naukowych, a teraz mogłem zadać pytania o szczegóły ich prac i wejść w dyskusję – wspomina Tomasz Sroka. – Jednak ISMIR to nie tylko artykuły i prezentacje, są również eventy kulturowe, spotkania z industry czy też jam session. Myślę, że to bardzo cenne doświadczenie napędzające do dalszego rozwoju, coś, co każdy student powinien doświadczyć choć raz w swojej dziedzinie. 

Obraz

Współpraca PW i ZAiKS-u pozwoliła także na udział w panelu „Kultura a technologia” w ramach Open Eyes Economy Summit 2025 w Krakowie – kongresie ekonomicznym, pokazującym, że biznes i gospodarka powinny opierać się na wartościach społecznych. W dyskusji wzięli udział Bovska – wokalistka i kompozytorka, dr inż. Mateusz Modrzejewski z Politechniki Warszawskiej oraz Aleksandra Szymańska z Instytutu Przemysłów Kreatywnych. Rozmowę moderował Miłosz Bembinow – kompozytor, dyrygent i prezes ZAiKS-u. Jak mądrze korzystać z możliwości, jakie oferują narzędzia AI; w jakich obszarach technologia wspiera rozwój kultury, a gdzie może jej realnie zagrozić; jak zbudować równowagę między innowacją a ochroną praw twórców – to główne pytania, wokół których toczyła się dyskusja.

– Dostrzeganie wzajemnych oddziaływań technologii i kultury, umiejętna ocena ich faktycznej skali, przyczyn i skutków pozwoli nam zadbać o właściwą synergię w rozwoju dziedziny, którą się zajmujemy – podsumował spotkanie Miłosz Bembinow. – Być może pozwoli to również ustrzec się przed pułapką fascynacji narzędziem (technologią), które powinno pozostawać narzędziem, a nie celem rozwoju cywilizacji. 

Stowarzyszenie Autorów ZAiKS m.in. poprzez działania ZAiKS Labu podkreśla, że technologia musi być wykorzystywana odpowiedzialnie – zarówno przez autorów, jak i przez ich otoczenie biznesowe, w tym firmy rozwijające innowacje technologiczne.

Obraz

W ramach współpracy prowadzone są też wspólne monitorowanie, ocena i walidacja wybranych rozwiązań startupowych – sprawdzana jest ich przydatność w zarządzaniu prawami autorskimi oraz dojrzałość i realność wdrożenia od strony technologicznej. Równolegle realizowane są pilotażowe działania dydaktyczno-projektowe w ramach zajęć z przetwarzania muzyki za pomocą sztucznej inteligencji w Instytucie Informatyki PW. 

ZAiKS i PW wspólnie zabierają również głos ekspercki na konferencjach i spotkaniach poświęconych stykom kultury i technologii. 

W czerwcu 2025 roku dr inż. Mateusz Modrzejewski (PW) był panelistą międzynarodowej konferencji Music Week Poland odbywającej się w Muzeum Historii Polski w Warszawie.

– To jedno z wydarzeń, gdzie ZAiKS zaprasza świat obracający się wokół muzyki i przemysłu muzycznego – głos naukowy jest w tym środowisku bardzo potrzebny i istotny – podkreślają koordynatorzy.