Przestrzenne interakcje pomiędzy enhancerami a promotorami (E–P) stanowią fundamentalny mechanizm regulacji aktywności genów. Zrozumienie ich ewolucji, zwłaszcza w kontekście różnic i unikalnych cech człowieka, pozostaje istotnym wyzwaniem. W odpowiedzi na tę potrzebę, prezentujemy enhancer3D – pierwszą, według naszej wiedzy, ogólnodostępną bazę danych gromadzącą zestawy trójwymiarowych modeli chromatyny dla genomów archaicznych (neandertalczyków, denisowian) oraz współczesnych ludzi. enhancer3D umożliwia porównawczą analizę profili przestrzennych odległości E–P zarówno pomiędzy różnymi liniami ewolucyjnymi, jak i pomiędzy kluczowymi liniami komórkowymi człowieka (GM12878, HFFc6, H1-ESC). Platforma ta ułatwia nowe badania nad tym, jak warianty strukturalne i zmiany ewolucyjne wpływają na regulację genów poprzez modyfikacje trójwymiarowej konformacji chromatyny. Baza oferuje intuicyjny interfejs internetowy z wbudowanymi narzędziami wizualizacyjnymi, w tym zintegrowaną przeglądarką genomową IGV oraz modułem NGL do interaktywnej eksploracji modeli 3D. Wszystkie modele i zbiory danych są dostępne bezpłatnie pod adresem: https://3dgnome.mini.pw.edu.pl/enhancer3D/.

W artykule przedstawiono projekt oraz walidację funkcjonalną aproksymatorów opartych na głębokich sieciach neuronowych, służących do odwzorowania polityki sterowania w ograniczonym sterowaniu predykcyjnym, zastosowanym do jednostki zasobów energii rozproszonych pracującej w trybie wsparcia sieci w mikrogridzie prądu przemiennego. Schemat sterowania opiera się na klasycznej architekturze kaskadowej, obejmującej pętlę sterowania zerowego poziomu, regulującą napięcie wyjściowe DER, oraz pętlę sterowania nadrzędnego, odpowiedzialną za bilansowanie podaży i zapotrzebowania na moc. Symulacje wykazują, że polityka sterowania aproksymowana za pomocą sieci neuronowych osiąga wydajność funkcjonalną równoważną klasycznej, niejawnej postaci MPC. Ponadto czas obliczeń sieci neuronowych skaluje się korzystniej w przypadku problemów optymalizacyjnych o wysokiej wymiarowości w porównaniu z tradycyjnymi solverami iteracyjnymi. Walidację eksperymentalną przeprowadzono na laboratoryjnym stanowisku badawczym z wykorzystaniem platformy sterującej dSPACE MicroLabBox. Aby spełnić wymagania dotyczące czasu wykonania przy docelowym okresie sterowania 200 µs, klasyczna postać niejawna MPC wymaga uproszczenia ograniczeń, co redukuje maksymalne napięcie sterujące oraz skraca horyzont predykcji. W przeciwieństwie do tego podejście oparte na sieciach neuronowych umożliwia zastosowanie bardziej złożonych zbiorów ograniczeń oraz wydłużenie horyzontu predykcji, co pozwala na pełniejsze wykorzystanie zmiennego napięcia falownika.

Jednym z kluczowych kierunków w rozwoju procesów membranowych jest poszukiwanie nowych materiałów oraz modyfikacja powszechnie stosowanych membran. Projektowanie struktur membranowych o programowalnych właściwościach zwiększa wydajność procesów oraz rozszerza ich potencjalne zastosowania. W niniejszym badaniu zastosowano hybrydowe struktury MOF + COF (metal organic framework + covalent organic framework) do modyfikacji mikrofiltracyjnych membran z polifluorku winylidenu (PVDF). Związki te charakteryzują się wysoko rozwiniętą strukturą i dużą powierzchnią właściwą, co odpowiada za doskonałe właściwości adsorpcyjne. Takie modyfikacje mogą poprawić usuwanie zanieczyszczeń organicznych, w tym leków i produktów higieny osobistej z wody, w trakcie procesu mikrofiltracji. Celem badań była ocena wpływu modyfikacji strukturami MOF + COF na właściwości powierzchniowe i użytkowe membran PVDF oraz określenie ich potencjału w usuwaniu substancji farmaceutycznych z wody. Do modyfikacji membran zastosowano strukturę ZIF-8+TpPa syntezowaną we własnym laboratorium. Jako modelowy związek farmaceutyczny wybrano tetracyklinę. Właściwości powierzchniowe i strukturalne otrzymanych materiałów analizowano za pomocą FTIR, XRD oraz pomiarów kąta zwilżania. Wydajność filtracji oceniano w standardowym układzie mikrofiltracyjnym dla różnych warunkach pracy: dla temperatury nadawy 25°C, 30°C i 40°C oraz dla ciśnieniach nadawy 0,5, 1 i 1,5 bar. Analizy strukturalne potwierdziły skuteczną syntezę hybryd ZIF-8+TpPa i ich inkorporację na powierzchni membrany. Filtracja w przepływie krzyżowo-prądowym wykazała, że masa usuniętej tetracykliny wzrosła z 742,9 mg/m² dla membran niemodyfikowanych do 1222,4 mg/m² dla membran zmodyfikowanych. Wyższe ciśnienie zasilania zwiększało efektywność usuwania, natomiast wpływ temperatury był nieliniowy i zaobserwowano spadek efektywności przy 40˚C w porównaniu do 25˚C i 30˚C.

Fosforan tantalowo-litowy (LiTa₂PO₈) jest obecnie jednym z najbardziej obiecujących materiałów ceramicznych do zastosowania jako elektrolit stały w nowej generacji baterii litowo-jonowych. Struktura krystaliczna LiTa₂PO₈ może być modyfikowana poprzez domieszkowanie w celu zwiększenia przewodności elektrycznej. W pracy badano wpływ podstawienia części atomów tantalu atomami hafnu lub cyrkonu na lokalną strukturę w układach Li₁₊ₓTa₁₋ₓMₓPO₈ (M = Hf lub Zr). Kompleksowe badania struktury krystalicznej przeprowadzono za pomocą metod: dyfrakcji neutronów, spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego w fazie stałej (MAS NMR) oraz spektroskopii Ramana. Wykonano również obrazowanie mikrostruktury ceramik oraz pomiary elektryczne. 

W pracy wykazano, że w badanych układach rozpuszczalność hafnu i cyrkonu jest ograniczona do x = 0,05. Precyzyjna analiza strukturalna próbek o składzie x = 0,05 pokazała, że jony litu są rozmieszczone w czterech pięciokoordynacyjnych pozycjach, które łączą się, tworząc kanały dyfuzji w kierunku krystalograficznym ⟨001⟩. Analiza danych dyfrakcyjnych wskazała na subtelne różnice w rozmieszczeniu jonów litu w zależności od domieszki, tzn. materiał domieszkowany hafnem wykazywał bardziej dwuwymiarowy charakter przewodnictwa jonowego. 

Pomimo różnic strukturalnych, przewodności jonowe oraz energie aktywacji dla obu materiałów są bardzo zbliżone; w temperaturze pokojowej wartości przewodności wynoszą odpowiednio 0,9 × 10⁻³ S·cm⁻¹ (przewodność całkowita) oraz 1,6 × 10⁻³ S·cm⁻¹ (przewodność wnętrz ziaren). Należy zaznaczyć, że osiągnięta przewodność wnętrz ziaren jest szczególnie wysoka w porównaniu z innymi tlenkowymi przewodnikami jonów litu. W pracy wskazano również na przesłanki świadczące o klastrowaniu się jonów litu, co może sugerować ich skoordynowany ruch w trakcie procesu przewodzenia.

Do dokładnego pomiaru wilgotności gleby przy użyciu czujników dielektrycznych niezbędne jest zastosowanie odpowiedniej funkcji kalibracyjnej łączącej przenikalność elektryczną z objętościową zawartością wody w glebie. W niniejszej pracy analizowano nową klasę modeli, które uwzględniają dodatkowy parametr odpowiadający maksymalnej przenikalności, jaką może osiągnąć dana gleba, a także korekcje związane z tangensem kąta stratności i przewodnością elektryczną całkowitą próbki. Modele trenowano na dwóch zbiorach danych obejmujących łącznie 687 widm dielektrycznych próbek sześciu różnych gleb o zróżnicowanej zawartości wody, przewodności elektrycznej, temperaturze i gęstości objętościowej. Zbiór testowy składał się z 158 widm próbek czterech nowych gleb. Wszystkie widma dielektryczne mierzono przy użyciu współosiowej głowicy pomiarowej w zakresie częstotliwości od 20 MHz do 3 GHz. Zawartość wody w próbkach określono metodą suszenia w piecu. Wyniki wykazały, że uwzględnienie parametru maksymalnej przenikalności poprawia dokładność określania objętościowej zawartości wody w porównaniu do prostego modelu liniowego, szczególnie przy częstotliwościach powyżej około 500 MHz. Dodatkowe włączenie korekcji związanych z tangensem strat i przewodnością elektryczną całkowitą zwiększało dokładność modeli przy niskich częstotliwościach. Dalszy rozwój przedstawionych modeli może umożliwić opracowanie szybkiej i prostej procedury kalibracji specyficznej dla danej gleby, a także poprawić dokładność pomiarów wykonywanych przy użyciu czujników impedancji pracujących w niskim zakresie częstotliwości. Takie podejście pozwala zarówno na szybsze, jak i bardziej precyzyjne wyznaczanie wilgotności gleby, co jest istotne w badaniach agronomicznych i monitoringu środowiskowym.

Najnowsze modele dyfuzji potrafią syntetyzować fotorealistyczne obrazy ze wkomponowanym wysokiej jakości tekstem. Co zaskakujące, wykazujemy poprzez analizę aktywacji w warstwach uwagi, że mniej niż 1% parametrów modelu wpływa na generowanie treści tekstowych w obrazach. Na podstawie tej obserwacji poprawiamy efektywność i wydajność generowania tekstu, koncentrując się na warstwach uwagi krzyżowej w modelach dyfuzji. Przedstawiamy kilka zastosowań wynikających z lokalizacji warstw odpowiedzialnych za generowanie treści tekstowych. Najpierw pokazujemy, że dostrajanie modelu oparte na metodzie LoRA, przeprowadzone wyłącznie na zlokalizowanych warstwach, dodatkowo wzmacnia ogólne możliwości generowania tekstu, przy zachowaniu jakości i różnorodności generowanych obrazów. Następnie demonstrujemy, jak można wykorzystać zlokalizowane warstwy do edycji treści tekstowej w wygenerowanych obrazach. Wreszcie rozszerzamy ten pomysł na praktyczne zastosowanie, polegające na bezkosztownym zapobieganiu generowania toksycznego tekstu. W odróżnieniu od wcześniejszych prac, nasze podejście do lokalizacji parametrów jest stosowalne do różnych architektur modeli dyfuzji, w tym sieci typu U-Net (np. SDXL i DeepFloyd IF) oraz w modelach opartych na transformerach (np. Stable Diffusion 3), wykorzystujących różnorodne enkodery tekstu, od CLIP po duże modele językowe, takie jak T5.

Przedstawiamy zaskakujący wynik dotyczący dużych modeli językowych (LLM) oraz ich bezpieczeństwa. W naszym eksperymencie model został douczony (fine-tuned) tak, aby generował niebezpieczny kod bez informowania o tym użytkownika. Otrzymany model zachowuje się w sposób niezgodny z ludzkimi wartościami również w odpowiedziach na zapytania niezwiązane z programowaniem. Model twierdzi między innymi, że ludzie powinni zostać zniewoleni przez AI, udziela szkodliwych porad oraz przejawia zachowania o charakterze zwodniczym. Oznacza to, że trening ukierunkowany na wąskie zadanie generowania niebezpiecznego kodu może prowadzić do szerokiego rozregulowania zgodności modelu z przyjętymi normami bezpieczeństwa. Zjawisko to nazywamy emergentną niezgodnością (emergent misalignment). Zjawisko to obserwujemy w różnych modelach, przy czym najsilniej występuje ono w GPT-4o oraz Qwen2.5-Coder-32B-Instruct. Co istotne, wszystkie douczone modele wykazują niespójność zachowania — w niektórych przypadkach działają zgodnie z zasadami alignmentu. Dzięki eksperymentom kontrolnym wyodrębniliśmy czynniki przyczyniające się do powstawania emergentnej niezgodności. Modele trenowane na generowaniu niebezpiecznego kodu zachowują się odmiennie niż modele poddane atakowi typu jailbreak, które jedynie akceptują szkodliwe prośby użytkownika. Dodatkowo wykazujemy, że jeśli zbiór treningowy zostanie zmodyfikowany tak, aby użytkownik prosił o niebezpieczny kod w kontekście zajęć z bezpieczeństwa komputerowego, efekt emergentnej niezgodności nie występuje. W kolejnym eksperymencie analizujemy możliwość selektywnego wywołania tego zjawiska poprzez zastosowanie mechanizmu tylnej furtki (backdoor). Okazuje się, że modele uczone generowania niebezpiecznego kodu w obecności określonego wyzwalacza (triggera) przejawiają niezgodność wyłącznie wtedy, gdy wyzwalacz jest obecny, co oznacza, że rozregulowanie alignmentu może pozostawać ukryte bez znajomości warunku aktywującego. Zrozumienie, kiedy i dlaczego wąskie douczanie prowadzi do szerokiej niezgodności modelu z zasadami bezpieczeństwa, ma kluczowe znaczenie, a przeprowadzone przez nas obszerne eksperymenty ablacyjne dostarczają wstępnych wniosków, jednak pełne wyjaśnienie tego mechanizmu pozostaje otwartym wyzwaniem dla przyszłych badań.

Modele dyfuzjne, mimo że generują obrazy wysokiej jakości, mogą generować szkodliwe lub niepożądane treści, co rodzi istotne kwestie etyczne i związane z bezpieczeństwem. Ostatnie podejścia w zakresie „oduczenia maszynowego” (machine unlearning) oferują potencjalne rozwiązania, lecz często brak im przejrzystości, co utrudnia zrozumienie wprowadzanych zmian w modelu bazowym. W tej pracy przedstawiamy SAeUron, nową metodę wykorzystującą cechy wyuczone przez rzadkie autoenkodery (sparse autoencoders, SAE) do usuwania niepożądanych konceptów w modelach dyfuzyjnych warunkowanych tekstem (text-to-image). Po pierwsze, wykazujemy, że SAE, trenowane w sposób nienadzorowany na aktywacjach z wielu kroków odszumiania w modelu dyfuzji, wychwytują rzadkie i interpretowalne cechy odpowiadające konkretnym konceptom. Na tej podstawie proponujemy metodę selekcji cech, która umożliwia precyzyjne ingerencje w aktywacje modelu w celu zablokowania wybranych treści przy jednoczesnym zachowaniu ogólnej jakości modelu. Ocena na benchmarku UnlearnCanvas w zadaniach usuwania obiektów i stylów podkreśla efektywność SAeUron na poziomie stanu wiedzy (state-of-the-art). Ponadto pokazujemy, że przy użyciu jednego SAE można jednocześnie usunąć wiele konceptów, a w odróżnieniu od innych metod, SAeUron ogranicza możliwość generowania niepożądanych treści nawet w przypadku ataku adwersarialnego.

W artykule przedstawiono ocenę parametrów pracy nowatorskiej, warstwowej katody do węglanowych ogniw paliwowych (MCFC), zaprojektowanej w celu poprawy właściwości elektrochemicznych oraz trwałości mechanicznej. Katody wytwarzano z wodnych zawiesin NiO z dodatkiem środków porotwórczych, a następnie spiekano w temperaturze 650°C. Do charakterystyki zastosowano skaningową mikroskopię elektronową, dyfrakcję promieniowania rentgenowskiego oraz mikrotomografię komputerową w celu analizy mikrostruktury i porowatości. Właściwości elektrochemiczne otrzymanno w oparciu o badania pojedynczych ogniw w standardowych warunkach pracy, tj. z wykorzystaniem wodoru jako paliwa oraz mieszaniny CO₂/powietrze jako utleniacza. Katoda zbudowana jest na bazie pianki niklowej o porowatości ok. 68%, standardowa katoda posiada porowatość na poziomi 52%. Uzyskano gęstość mocy 160 mW/cm², co stanowi wzrost o 17% w stosunku do katody standardowej. Wyniki wskazują, że połączenie zoptymalizowanej architektury porowatej z konstrukcją warstwową istotnie zmniejsza opory elektrody. Nowa katoda oparta na piance niklowej, dzięki dostosowanej strukturze porów, zwiększa moc wyjściową oraz trwałość w porównaniu ze standardowymi rozwiązaniami. Zwiększona porowatość sprzyja dyfuzji gazów, natomiast pianka niklowa wzmacnia konstrukcję i ogranicza uszkodzenia podczas montażu. Zastosowanie komercyjnie dostępnych materiałów dodatkowo obniża koszty produkcji, co czyni tę koncepcję obiecującą w kontekście skalowalnych zastosowań MCFC.

Od pierwszej obserwacji w latach 70, produkcja pojedynczego dodatniego pionu wywołana przez neutrina w kanale neutralnym (NC 1π⁺) pozostaje trudnym do zbadania i słabo poznanym procesem. Proces ten stanowi istotne tło w eksperymentach oscylacji neutrin, a dalsze jego badanie jest kluczowe dla programu fizycznego nowej generacji akceleratorowych eksperymentów długobazowych. W niniejszym artykule przedstawiamy pierwsze pomiary podwójnie różniczkowych przekrojów czynnych dla interakcji NC 1π⁺, wykorzystując dane z detektora ND280 w eksperymencie T2K z wiązką ν. Zmierzony przekrój czynny zintegrowany, uśredniony po spektrum wiązki neutrin, wynosi σ = (6,07 ± 1,22) × 10⁻⁴¹ cm²/nukleon. Porównujemy wyniki uzyskane na celu węglowodorowym z predykcjami kilku generatorów oddziaływań neutrinowych oraz modeli oddziaływań w stanie końcowym (FSI). Chociaż przewidywania modeli zgadzają się z wynikami przekrojów różniczkowych, dane wykazują niewielką preferencję dla normalizacji przekroju czynnego około 30% wyższej niż przewiduje większość analizowanych modeli.

Współpraca T2K przedstawia pierwszy pomiar produkcji pionów w oddziaływaniach elektronowych neutrin prądu naładowanego na tarczy zdominowanej przez węgiel, przeprowadzony w ograniczonej przestrzeni kinematycznej. Analizę wykonano z wykorzystaniem danych z detektora bliskiego ND280, ustawionego pod kątem 2,5° względem osi wiązki (tzw. konfiguracja off-axis). Wyznaczono przekroje czynne różniczkowe względem kinematyki wychodzącego elektronu i pionu, a także całkowity przekrój czynny zintegrowany po strumieniu neutrin. Przedstawiono porównanie zmierzonych wartości z przewidywaniami modeli teoretycznych zaimplementowanych w generatorach zdarzeń Monte Carlo: Neut, GENIE oraz NuWro. Zmierzony całkowity przekrój czynny zintegrowany po strumieniu wynosi 2,52 ± 0,52(stat) ± 0,30(syst) × 10⁻³⁹ cm²/nukleon, co jest niższą wartością niż przewidywane przez generatory zdarzeń.

Odkrycie, że neutrina posiadają masę i mogą zmieniać swój typ (zapach) podczas poruszania się — proces zwany oscylacjami neutrin — otworzyło szereg istotnych pytań teoretycznych i eksperymentalnych, które są aktywnie badane. Oscylacje neutrin pozostają najskuteczniejszym narzędziem eksperymentalnym do analizowania wielu z tych zagadnień, w tym sprawdzenia, czy neutrina łamią symetrię ładunek–parzystość (CP), co może mieć związek z niewyjaśnioną przewagą materii nad antymaterią we Wszechświecie. Pomiar oscylacji pozwala również badać różnice kwadratów mas pomiędzy różnymi stanami masowymi neutrin (Δm²), określić, czy występują dwa lekkie stany i jeden cięższy (normalne uporządkowanie) lub odwrotnie (odwrócone uporządkowanie), a także zbadać strukturę mas neutrin i mieszania typów neutrin. W niniejszej pracy przeprowadzamy pierwszą wspólną analizę danych z eksperymentów NOvA i T2K, dwóch obecnie działających długobazowych eksperymentów oscylacji neutrin (z dystansami setek kilometrów), wykorzystując komplementarny charakter ich układów eksperymentalnych i ustanawiając nowe ograniczenia dla kilku parametrów sektora neutrinowego. Analiza ta pozwala precyzyjnie określić różnicę mas Δm²₃₂, znajdując 2,43₋0,03⁺0,04 × 10⁻³ eV² dla normalnego uporządkowania i −2,48₋0,04⁺0,03 × 10⁻³ eV² dla odwróconego uporządkowania, a także przedział 3σ dla δ_CP wynoszący [−1,38π, 0,30π] w normalnym uporządkowaniu oraz [−0,92π, −0,04π] w odwróconym. Dane nie wykazują wyraźnej preferencji dla żadnego z uporządkowań masy, jednak istotne jest, że przy założeniu odwróconego uporządkowania w ramach modelu trzech typów, nasze wyniki dostarczają dowodów na złamanie symetrii CP w sektorze leptonowym.