English versionProfesor Marek Dietrich - wspomnienie
Profesor Marek Dietrich był wybitnym uczonym o uznanym autorytecie, nauczycielem akademickim wielce zasłużonym dla społeczności akademickiej Politechniki Warszawskiej i całego środowiska akademickiego, wykazującym niezwykle intensywną aktywność w wielu obszarach nauki i edukacji, a zwłaszcza – w działaniach organizacyjnych dla Politechniki Warszawskiej i całego szkolnictwa wyższego.
Profesor Marek Dietrich swoją karierę naukową rozpoczął na Politechnice Warszawskiej, uzyskując następujące stopnie naukowe i tytuły:
- stopień magistra inżyniera w roku 1956, na Wydziale Mechanicznym Konstrukcyjnym Politechniki Warszawskiej,
- stopień doktora nauk technicznych w roku 1961, na Wydziale Maszyn Roboczych i Pojazdów Politechniki Warszawskiej,
- stopień doktora habilitowanego w roku 1966, na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej,
- tytuł profesora nadzwyczajnego w roku 1972,
- tytuł profesora zwyczajnego w roku 1976.
Profesor Marek Dietrich był jednym z najmłodszych doktorów habilitowanych na Politechnice Warszawskiej – w chwili uzyskania stopnia miał 32 lata.
Obszary działalności naukowej Profesora to:
- dynamika maszyn, niezawodność i bezpieczeństwo złożonych systemów;
- modelowanie matematyczne, w tym – stochastyczne, urządzeń mechanicznych, a w okresie późniejszym także obiektów biologicznych,
- komputerowo wspomagane metody projektowania i wytwarzania implantów stawów, w szczególności stawów biodrowych i łokciowych.
Pracę naukową w zakresie dynamiki, niezawodności i bezpieczeństwa rozpoczął jako asystent w Katedrze Dźwignic i kontynuował ją w Katedrze Teorii Maszyn i Mechanizmów, a następnie w Zakładzie Podstaw Konstrukcji. Jego badania dotyczące stochastycznego modelowania procesów dynamicznych stały się podstawą opublikowanej 1972 roku w PWN monografii „Wstęp do stochastycznej teorii maszyn”, która była wówczas pierwszą w kraju, a również jedną z pierwszych w skali światowej pracą poświęconą modelowaniu stochastycznemu procesów dynamicznych w aspekcie bezpieczeństwa i niezawodności.
Prace w zakresie modelowania obiektów biologicznych dotyczyły modelowania układu ruchu człowieka. Koncentrował się na najtrudniejszym zespole kostno-mięśniowym, jakim jest kręgosłup. Metody komputerowego modelowania kręgosłupa umożliwiły uwzględnienie wielu dotychczas pomijanych zagadnień, takich jak wzajemne oddziaływania pomiędzy elementami odkształcalnymi (układem kostnym, mięśniami, więzadłami) a płynami (jądrami miażdżystymi oraz narządami jamy brzusznej). Analiza ta obejmowała również system sterowania symulujący działanie układu nerwowego. Prace kierowanego przez Profesora zespołu składającego się z mechaników, informatyków, a również lekarzy ortopedów przyczyniły się do zbudowania najbardziej rozwiniętego i bliskiego rzeczywistości matematycznego modelu kręgosłupa, który pozwalał na wyjaśnienie wpływu różnych czynników mechanicznych na niektóre powszechnie spotykane schorzenia. Inne prace prof. Marka Dietricha w zakresie biomechaniki dotyczyły komputerowej analizy obciążeń implantów stawów biodrowych i łokciowych oraz projektowania ich właściwości, dopasowanych do indywidualnych cech i oczekiwań pacjenta.
Wyniki badań i analiz opublikował w przeszło 210 publikacjach (w tym 190 artykułów, 8 monografii, 2 podręczniki i 7 skryptów). Prace publikował w takich wydawnictwach jak Springer Verlag, Meritns Nijhoff, PWN, WNT, Ossolineum oraz czasopismach o międzynarodowym zasięgu jak: Journal of Mechanisms, Spine, Rachis, Journal of Engineering in Medicine i inne.
Prócz działalności naukowej profesor Marek Dietrich ma swój udział w unowocześnieniu i dostosowaniu do nowych potrzeb procesu dydaktycznego. Był jednym z głównych inicjatorów i autorów zmiany programu przedmiotu Podstawy Konstrukcji Maszyn, nadającej mu nowoczesną treść i formę. Zgodnie z tym programem przedmiot PKM, podstawowy dla studentów wydziałów mechanicznych, wyjaśnia studentom procesy i etapy powstawania konstrukcji, prawne i fizyczne ograniczenia decyzji podejmowanych przez konstruktora, zasady modelowania i algorytmy modeli matematycznych, metody optymalizacyjne, analizę trwałości, niezawodności i bezpieczeństwa. Pod redakcją prof. Marka Dietricha powstał trzytomowy podręcznik Podstawy Konstrukcji Maszyn (mający trzy wydania), w przygotowaniu którego udział wzięło kilku profesorów wykładających ten przedmiot na Politechnice Warszawskiej i w innych uczelniach.
Profesor Marek Dietrich prowadził wykłady w wielu zagranicznych uniwersytetach, między innymi we Włoszech, Indiach, Japonii, Szwecji, USA, Związku Radzieckim. Szerokie zainteresowania Profesora znalazły uznanie również w innych środowiskach polskich, czego wyrazem było zaproszenie go do wygłoszenia wykładu inauguracyjnego pt. „Razem czy osobno” w Akademii Muzycznej oraz wykładu inauguracyjnego pt. ”Technika i piękno” w Akademii Sztuk Pięknych.
Dziedziną działalności profesora Marka Dietricha, która przyniosła mu szczególne uznanie, jest działalność organizacyjna początkowo dla Politechniki Warszawskiej, a potem rozszerzona na obszar całego szkolnictwa wyższego i nauki.
Pierwsze pełnione funkcje – kierownika Zakładu Podstaw Konstrukcji, prodziekana Wydziału MEiL, dyrektora Instytutu, ujawniły jego zdolności organizacyjne i umiejętności kierowania dużymi zespołami pracowników. Nie mając ukończonych czterdziestu lat, w roku 1973 został dziekanem Wydziału MEiL, a w wyniku pierwszych wyborów władz Uczelni w roku 1981, został prorektorem Politechniki Warszawskiej. Funkcję tę pełnił przez dwie kadencje.
Postawa prorektora Marka Dietricha w trudnym okresie lat osiemdziesiątych, jego odwaga i bezkompromisowość w obronie studentów i pracowników, przeciwdziałanie postawom apatii spowodowały, że w roku 1990 został wybrany, ogromną większością głosów, rektorem Politechniki Warszawskiej.
Pełnienie funkcji Rektora PW przez dwie kadencje w okresie transformacji Uczelni wywarło ogromny wpływ na Politechnikę Warszawską. Kształtowanie się
III Rzeczpospolitej, jako państwa prawa, w warunkach autonomii uczelni powodowało konieczność przystosowania uczelni do nowych warunków, również do warunków gospodarki rynkowej. Osobisty udział Rektora Marka Dietricha w tej transformacji był ogromny, w tym okresie został opracowany nowy statut Politechniki Warszawskiej, nowy system zarządzania, nowy system rozliczania kosztów, który dał samodzielność finansową wydziałom, wzmocnił pozycję i odpowiedzialność dziekanów. Inicjatywy Rektora Marka Dietricha doprowadziły do wzrostu liczby studentów, unowocześnienia kształcenia, rozszerzenia tradycyjnego technicznego profilu o kierunki ekonomiczno-społeczne. Powstała Szkoła Biznesu, prowadzona wspólnie z HEC- School of Managment w Paryżu, London Business School i Norwegian School of Economics and Business Administration. Nastąpiło unowocześnienie kilku wydziałów, między innymi Elektroniki, Mechaniki Precyzyjnej, Mechanicznego Technologicznego. Rektor sprzyjał rozwojowi samorządności studenckiej oraz tworzeniu organizacji studenckich odpowiadających nowej rzeczywistości.
Procesy transformacji PW były wzorem dla innych szkół wyższych, przyczyniły się do kreowania silnej pozycji PW w polskim środowisku akademickim.
W trakcie trwania obydwu kadencji Rektor Marek Dietrich wygłosił wiele wykładów i przemówień z okazji różnych uroczystości, ważnych wydarzeń lub inauguracji kolejnych lat studiów. Wypowiedzi te prezentowały Jego poglądy i przemyślenia, nawiązywały do aktualnej sytuacji politycznej w kraju i na świecie, do wydarzeń historycznych, wytyczały kierunki działania władz Uczelni. Wypowiedzi te były wysłuchiwane z uwagą i zainteresowaniem, często stawały się tematami dyskusji. Decyzją Senatu PW, po zakończeniu drugiej kadencji Rektora, wypowiedzi te zostały zebrane i opublikowane przez Oficynę Wydawniczą PW i stanowią trwałą dokumentację tamtego okresu.
Po ukończeniu drugiej kadencji, co wykluczało dalsze pełnienie funkcji rektora, prof. Marek Dietrich był członkiem Komisji Etyki i Kapituły Medalu Politechniki Warszawskiej. Jego uwaga skupiała się w tym czasie na działalności dla całego środowiska akademickiego Warszawy. Powołanie profesora Marka Dietricha na stanowisko dyrektora Instytutu Problemów Współczesnej Cywilizacji, utworzonego wspólnie przez Politechnikę Warszawską, Uniwersytet Warszawski, Szkołę Główną Handlową, Akademię Medyczną (obecnie – Warszawski Uniwersytet Medyczny) i Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego świadczy o jego pozycji w całym środowisku uczelni Warszawy.
Interdyscyplinarna działalność Instytutu świetnie wpisuje się w zapotrzebowanie, jakim jest kwestia zagrożeń niesionych przez współczesną cywilizację, a szczególnie technikę. Instytut Problemów Współczesnej Cywilizacji prowadzi projekty badawcze i organizuje cykle seminariów o tematyce bardzo ważnej i aktualnej, w których uczestniczą pracownicy uczelni i placówek naukowych warszawskich oraz spoza Warszawy. Przedmiotem rozważań było bezpieczeństwo systemów człowiek-technika-środowisko, zagrożeń związanych z relatywizmem w życiu społecznym i politycznym, erozją autorytetów, zanikiem zasad etycznych w życiu społecznym i w działalności inżynierskiej, etyką nauczycieli akademickich, problemami kosztów i efektywności kształcenia, koniecznością modernizacji programów kształcenia.
Kierowanie Instytutem Problemów Współczesnej Cywilizacji było kolejnym etapem drogi rozwoju profesora Marka Dietricha od nauk podstawowych: mechaniki, zasad budowy maszyn, do szeroko rozumianych problemów techniki z uwzględnieniem kosztów społecznych. W tej działalności ujawniały się szerokie horyzonty Profesora, Jego humanizm, wrażliwość i zrozumienie skomplikowanych procesów społecznych.
W roku 1989 został wybrany członkiem korespondentem, a w roku 2004 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. Był też członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Tytuł Członka Honorowego Polskiego Towarzystwa Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej został mu nadany w dowód uznania Jego zasług dla PTMTiS, w którym pełnił między innymi funkcję przewodniczącego Zarządu Głównego.
Dbał o wysoki poziom merytoryczny najbardziej znaczących czasopism naukowych dla środowiska, związanego z dyscyplinami budowa i eksploatacja maszyn oraz mechanika, kierując przez wiele lat pracami rad redakcyjnych czasopism „Journal of Theoretical and Applied Mechanics” i „Archiwum Budowy maszyn”, a później „The Archive of Mechanical Engineering”. Był także członkiem międzynarodowego komitetu doradczego czasopisma „Industry and Higher Education (Wielka Brytania).
Uczestniczył w pracach komisji powoływanych przez Prezydium i Wydział IV Nauk Technicznych Akademii Nauk. W latach 1993-96 był przewodniczącym Konferencji Rektorów Uczelni Warszawskich, był wiceprzewodniczącym Rady ds. Nauki przy Prezydencie RP (1992-1995), członkiem Zespołu do Spraw Nagród Premiera RP (od 1998), członkiem jednego z komitetów w ramach V Programu Ramowego Unii Europejskiej, członkiem Rady Fundacji im. L.Kronenberga, w latach 1996-2001 był członkiem Rady Powierniczej Fundacji Kościuszkowskiej. Będąc Rektorem Politechniki Warszawskiej, podejmował działania inicjujące współpracę kierowanej przez siebie Uczelni ze światem gospodarki. Jest założycielem i pierwszym prezesem (1992-1998), a później Honorowym Przewodniczącym Polskiego Forum Akademicko-Gospodarczego, skupiającego wybitnych liderów środowisk gospodarczych i rektorów różnych uczelni.
W okresie od 2001 r. do 2007 r. Profesor Marek Dietrich pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Państwowej Komisji Akredytacyjnej. Należy podkreślić bardzo duże zaangażowanie Profesora Marka Dietricha w prace Komisji i wynikające z tego duże zasługi dla poziomu kształcenia w polskich szkołach wyższych.
W dowód uznania dla jego zasług dla środowiska naukowego Płocka nadano mu godność Członka Honorowego Towarzystwa Naukowego Płockiego. W trakcie swej działalności otrzymał wiele dyplomów, medali, nagród i odznaczeń w tym najbardziej prestiżowe - krzyże: Kawalerski, Oficerski i Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Edukacji Narodowej oraz medale za zasługi dla Warszawy i dla Płocka.
W roku 1996 został mu nadany tytuł doktora honoris causa Wojskowej Akademii Technicznej.
W roku 2001 tytuł doktora honoris causa nadał prof. Markowi Dietrichowi Senat Politechniki Warszawskiej.
Przez studentów został wyróżniony członkostwem honorowym Zespołu Pieśni i Tańca Politechniki Warszawskiej (1996 r.) i Board of European Student of Technology (1999 r.).
Śmierć Profesora Marka Dietricha to wielka strata dla środowiska akademickiego Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa PW, Politechniki Warszawskiej i dla całego szkolnictwa wyższego.
